ERG Sözlük

Eğitimin Yönetişimi

Hesap verebilirlik: Kamu yetkililerinin, kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığı konusunda hesap verebilmesidir.

Okuryazarlık: Belirli bir alanda bilgi ve yetkinlik sahibi olmaktır.

Yönetişim: Birlikte yönetimi esas alan, karar alma süreçlerine tüm aktörlerin katılımını öngören bir yönetim modelidir. http://dergipark.gov.tr/download/article-file/508310

Saydamlık: Bilginin serbestçe dolaşması; süreçlerin, kurumların ve bilginin ilgili herkesin erişimine açık ve anlaşılır olmasıdır. Karar alma süreçlerinin ve kararların tüm paydaşlara açık olmasıdır. 

Katılımcılık: Herkesin karar alma süreçlerine doğrudan ya da meşru temsilciler aracılığıyla katılmasıdır. Katılımı mümkün kılacak ifade özgürlüğünün bulunmasıdır. Halkın, karar alma süreçlerinin hazırlık, uygulama ve izleme aşamalarına etkin biçimde dahil olmasıdır.

 

Eğitimin Finansmanı

Ekonomik sınıflandırma: Bakanlığın ilgili görev ve fonksiyonunu yerine getirirken yürüttüğü etkinliklere göre yapılan bütçe sınıflandırmasıdır.

Fonksiyonel sınıflandırma: Devletin yürüttüğü hizmetlere göre yapılan bütçe sınıflandırmasıdır. Bu hizmetler şunlardır; genel kamu hizmetleri, savunma hizmetleri, kamu düzeni ve güvenlik hizmetleri, ekonomik işler ve hizmetler, çevre koruma hizmetleri, iskan ve toplum refahı hizmetleri, sağlık hizmetleri, dinlenme, kültür ve din hizmetleri, eğitim hizmetleri, sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetleri.

Nominal olarak artma/azalma: İki farklı yılın bütçeleri karşılaştırılırken, bütçelerin miktarları enflasyon dahil edilerek ortak bir yıla dönüştürülmeden karşılaştırıldığında nominal olarak artma/azalma görülür. Bu artma/azalma gerçek değil, sadece sayısal bir artma/azalmadır. Esas olan enflasyonu dahil ederek, bütçe miktarının satın alma gücündeki değişikliğe bakmaktır.

Döner sermaye işletmeleri: illî Eğitim Bakanlığı tarafından uygun görülen mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarında kurulan işletmelerdir. Bu işletmelerin olduğu okullarda, okulun mesleki ve teknik eğitim alanı ile ilgili öğrencilerin uygulamalı eğitim alması amacıyla mal ve hizmet üretme ve satma faaliyetleri yapılır. http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2007/05/20070501-8.htm

Temel lise: Kanun hükümlerine göre dershane veya öğrenci etüt eğitim merkezi olarak faaliyet göstermekte iken daha sonradan kurumların kurucuları tarafından dönüştürülen ve faaliyetleri 2018-2019 eğitim öğretim yılının sonuna kadar devam edebilecek ortaöğretim özel okullarıdır. https://ookgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_07/06162448_Yzel_YYretim_kurumlarY_yYnetmeliYi.pdf

İkili eğitim: Aynı okulda ayrı öğrenci gruplarıyla sabah ve öğleden sonra yapılan eğitim ve öğretimdir.

Eğitim ve öğretim desteği: Örgün eğitim yapan özel ilkokul, özel ortaokul ve özel liselerde öğrenim gören Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı öğrenciler için, resmî okullarda öğrenim gören bir öğrencinin okul türüne göre her kademede okulun öğrenim süresini aşmamak üzere verilen nakdi yardımdır. http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/08/20180812-2.htm

Türkiye’de eğitimin finansmanı ve eğitim harcamaları bilgi yönetim sistemi (TEFBİS): Millî Eğitim Bakanlığı’nın 2011 yılında hizmete soktuğu; il, ilçe ve okullar düzeyinde okulların kaynak türlerine göre gelir ve gider envanterleri; öğrenciye yapılan eğitim harcamaları, gerçek ve güncel verilerle elektronik ortamda, iller, ilçeler ve okullar bazında tespit edilerek eğitime sağlanan kaynakların etkin ve verimli kullanılması, optimum yatırımlara dönüştürülmesi ve eğitimde fırsat ve imkan eşitliğinin sağlanması hedeflenen projedir. http://sgb.meb.gov.tr/yatirim_performans/TEFBIS.pdf

Eğitimin İçeriği

Öğretim programı: Her bir ders için öğrencilerin ulaşması beklenen genel amaçları, bu amaçlar doğrultusunda edinilmesi hedeflenen bilgi, beceri ve tutumları ifade eden kazanımlar ile bunların öğrencilere aktarılması sürecinde kullanılacak öğretim ve değerlendirme yöntem, teknik ve stratejilerine ilişkin açıklama ve yönlendirmeleri kapsar. 

Eğitim aracı: Örgün ve yaygın eğitim kurumlarında kullanılacak ders kitabı, öğrenci çalışma kitabı, öğretmen kılavuz kitabı ile öğretmen ve öğrencilere kaynak olması için geliştirilen basılı ve elektronik eğitim materyallerine eğitim aracı denir.

Özel eğitim: Bireysel ve gelişim özellikleri ve eğitim yeterlilikleri açısından akranlarından anlamlı düzeyde farklılık gösteren bireylerin eğitim ve sosyal ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla geliştirilmiş eğitim programları ile bu programları uygulamak için eğitim alan kişilerle bireylerin ihtiyaçlarına uygun ortamlarda sürdürülen eğitimdir. http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm

Temel beceri: Bireyin toplum yaşamına aktif olarak katılabilmesi için gerekli olan okuma, yazma, aritmetik, yabancı dil becerisi, işe-uygulamaya dönük teknik beceriler, bilgi ve iletişim teknolojileri, problem çözme, iletişim, liderlik, iş arama, sanatsal ve sportif becerilerdir. http://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2017/03/EIR2015-16_ArkaPlanRaporu_EgitiminIcerigi_YDC.pdf

Eleştirel düşünme: Bireylerin amaçlı olarak ve kendi kontrolleri altında yaptıkları, alışılmış olanın ve kalıpların tekrarının engellendiği, önyargıların, varsayımların ve sunulan her türlü bilginin sınandığı, değerlendirildiği, yargılandığı ve farklı yönlerinin, açılımlarının, anlamlarının ve sonuçlarının tartışıldığı, fikirlerin çözümlenip değerlendirildiği, akıl yürütme, mantık ve karşılaştırmanın kullanıldığı ve sonucunda belirli fikirlere, kuramlara veya davranışlara varılan düşünme biçimidir. http://vizyon21y.com/documan/Egitim_Ogretim/Egitim/Elestirel_Dusunme.pdf

Kazanım: Öğretim programlarında herhangi bir etkileşim sonucunda bireyin bilişsel, duyuşsal ve psikomotor alanda edinmeleri hedeflenen becerilerdir.
*psikomotor: Herhangi bir eylemi belirli bir beceri ölçüsüne göre yapabilme

PISA: Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA), Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından 2000 yılından itibaren 3 yılda bir düzenlenen araştırmadır. PISA ile 15 yaşında ve örgün eğitimde olan çocukların fen, matematik ve okuma alanlarında bilgiyi gerçek yaşama uygulama becerisi ölçülüyor. Araştırma çoktan seçmeli ve açık uçlu sorular ile anketlerden oluşuyor. http://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2017/03/EIR2016-17_12.10.17.web-1.pdf

TIMSS: Uluslararası Matematik ve Fen Eğilimleri Araştırması (TIMSS), Uluslararası Eğitim Başarılarını Değerlendirme Kuruluşu (IEA) tarafından 1995 yılından itibaren 4 yılda bir uygulanan araştırmadır. TIMMS ile 4 ve 8. sınıfta öğrenim gören çocukların okul öğretim programlarıyla uyumlu olarak fen ve matematik alanlarındaki başarısı ölçülüyor. Araştırma çoktan seçmeli ve açık uçlu sorular ile anketlerden oluşuyor. http://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2017/03/EIR2016-17_12.10.17.web-1.pdf

ABİDE: Akademik Becerilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi Araştırması (ABİDE), Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2016 yılından itibaren 2 yılda bir düzenlenen araştırmadır. ABİDE 2016 yılında yalnızca 8. sınıftaki öğrencilere, 2018 yılında 4 ve 8. sınıftaki öğrencilere uygulandı. Araştırma ile öğrencilerin Türkçe, matematik, fen bilimleri ve sosyal bilgiler alanlarında üst düzey zihinsel özelliklerinin ölçülmesi hedefleniyor. Araştırma çoktan seçmeli ve açık uçlu sorular ile anketlerden oluşuyor. http://abide.meb.gov.tr/proje-hakkinda.asp

Toplumsal Cinsiyet: Toplumsal cinsiyet, kültür, tarihsel zaman ve coğrafyalara göre değişen biyolojik cinsiyte toplumsal olarak yüklenen roller ve sorumluluklar ile kadınlık ve erkeklik hakkında kabul edilen görüş, beklenti ve normlar bütünüdür. https://insanhaklarimerkezi.bilgi.edu.tr/media/uploads/2015/02/24/Ayrimcilik_Yasagi_Kavram_Hukuk_Izleme_ve_Belgeleme.pdf

Toplumsal Cinsiyet Eşitliği: Toplumsal cinsiyet eşitliği, bir insan hakları ilkesi olup cinsiyetler arasında eşit hak, sorumluluk ve fırsatlar ile toplumsal sonuçlara ulaşmada eşitliği ifade eder. http://www.unesco.org.tr/Pages/42/215/Toplumsal-Cinsiyet-E%C5%9Fitli%C4%9Fi-%C4%B0htisas-Komitesi

Çocuk Hakları: Çocuk hakları insan haklarıdır; çocukların kendilerine özgü ihtiyaçlarından dolayı ayrı olarak tanımlanmıştır. 1989 yılında kabul edilen BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme 18 yaşına kadar her çocuğun sahip olduğu sivil, kültürel, ekonomik, siyasi ve sosyal hakları kapsar. Sözleşme; “ayrımcılık yapmama”, “çocuğun üstün yararı”, “çocuğun varlığını ve gelişimini sürdürmesini sağlama” ile “katılım” ilkeleri doğrultusunda; hükümetlerin/devletlerin yerine getirmesi gereken temel yükümlülükleri belirtir. https://www.unicefturk.org/yazi/cocuklar-icin-bilgi

Çocuğun İyi Olma Hali: Çocuğun iyi olma hali, çocuğun yaşam kalitesini, öznel iyi olma halini ve memnuniyetini ön plana alan ve yapabilirliklerini artırmayı hedefleyen bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım sağlık, maddi durum, eğitim, ev ve çevre koşulları, ilişkiler gibi alanlarda çocuğun iyi olmasını hedefler, çocuğun refahına ve gelişmesine bütünsel olarak yaklaşır. http://www.unicef.org.tr/files/bilgimerkezi/doc/CWB%20Indicators%20through%20the%20Eyes%20of%20the%20Children%20-%20TR-%20Published%20Version.pdf

Çocuğun Katılım Hakkı: Çocuk katılımı, tüm çocukların görüşlerini serbestçe ifade etmesi, bu görüşlerin yetişkinler tarafından ciddiye alınması ve çocukların kendilerini ilgilendiren karar alma süreçlerinde etkin rol almalarıdır. Çocuğun katılım hakkı Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin (ÇHS) 12. Maddesi ile güvence altına alınır. Çocuk katılımında süreçler saydam ve bilgilendirici, gönüllü, saygılı, ilgili, çocuk dostu, içermeci, eğitim ile desteklenmiş, güvenli ve risklere duyarlı ve hesap verebilir olmalıdır. http://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2017/03/T%C3%BCrkiyede-Okullarda-%C3%87ocuk-Kat%C4%B1l%C4%B1m%C4%B1.pdf

 

Öğrenciler ve Eğitime Erişim

Kapsayıcı Eğitim: Eğitim kurumlarının ve süreçlerinin cinsiyet, etnik köken, dil, din, yerleşim yeri, sağlık durumu, sosyoekonomik durum vb. özelliklerinden ya da koşullarından bağımsız olarak tüm çocukların gereksinimlerine yanıt verecek biçimde yeniden düzenlenmesini öngören bir süreçtir. http://bit.ly/2WKVyYV 

Dolaylı ayrımcılık: Herkes için aynı şekilde geçerli ve görünüşte tarafsız olan, ancak bazı kişi ve gruplar üzerinde diğerlerinden farklı olarak veya diğer gruplardan daha fazla olumsuz etkiler yaratan yasal düzenleme, uygulama ve tedbirlerdir.  http://bit.ly/36uW8i5  

Çoklu ayrımcılık: Ayrımcı uygulamanın birden fazla ayrımcılık temeli ile ilişkili olması durumudur. http://bit.ly/2PKrP0S

Eğitim ve öğretimden erken ayrılma: Avrupa Topluluğu İstatistik Ofisinin (Eurostat) yayınladığı ve hane halkı araştırmasına göre 18–24 yaş aralığındaki kişilerden en fazla ortaokul mezunu olan ve daha üstü bir eğitim kademesinde kayıtlı olmayanların ilgili çağ nüfusuna oranı olarak ifade edilen göstergedir. http://bit.ly/36Cs9og 

Çocuk işçiliği: Çocuğun çocukluğunu yaşamasına engel olan; fiziksel, bilişsel ve ruhsal olarak sağlıklı gelişimini zedeleyen her aktiviteyi içerir. http://bit.ly/32je9MI

Hazırbulunuşluk: Herhangi bir etkinliği yapmaya; bilişsel, duyuşsal, sosyal ve psikomotor hazır olma durumudur. http://bit.ly/36yGtOE 

Hak temelli yaklaşım: Uluslararası ve yerel sözleşme ve bildirilerle belirlenmiş ve uzlaşılmış evrensel hak ve özgürlükleri gözeten yaklaşımdır. http://bit.ly/2JOCofl 

Özel yetenek: Zeka, yaratıcılık, sanat, liderlik kapasitesi, motivasyon veya özel akademik alanlarda yaşıtlarına göre yüksek düzeyde performans gösteren bireyi ifade eder. http://bit.ly/2pI6M4p 

Geçici koruma: Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil ve geçici koruma bulmak amacıyla kitlesel veya bu kitlesel akın döneminde bireysel olarak sınırlarımıza gelen veya sınırlarımızı geçen yabancılardan haklarında bireysel olarak uluslararası koruma statüsü belirleme işlemi yapılamayan yabancılara uygulanır. http://bit.ly/2rhzPwb 

Net okullulaşma oranı:  İlgili öğrenim türündeki teorik yaş grubunda bulunan öğrencilerin, ait olduğu öğrenim türündeki teorik yaş grubunda bulunan toplam nüfusa bölünmesi ile elde edilir. http://bit.ly/34uV8IQ 

Toplum temelli kurumlar: Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı 4-6 yaş kurslar ile belediyelerce ve derneklerce açılan kreşlerdir. http://bit.ly/34uV8IQ 

Açıköğretim Okulları: Uzaktan eğitim teknolojilerini uygulayarak ortaokul, lise, imam hatip lisesi, meslek lisesi ile kurs ve sertifika program eğitimlerini veren okullardır. http://bit.ly/32hzwhH  

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması: Bölgesel istatistiklerin toplanması, geliştirilmesi, bölgelerin sosyo-ekonomik analizlerinin yapılması, bölgesel politikaların çerçevesinin belirlenmesi ve Avrupa Birliği Bölgesel İstatistik Sistemine uygun karşılaştırılabilir istatistiki veri tabanı oluşturulması amacıyla ülke genelinde tanımlanan sınıflandırmadır. http://bit.ly/2rgbJ4T 

Kaynaştırma yoluyla eğitim: Özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin eğitimlerini, destek eğitim hizmetleri de sağlanarak akranlarıyla birlikte resmî veya özel örgün ve yaygın eğitim kurumlarında sürdürmeleri esasına dayanan özel eğitim uygulamalarıdır. http://bit.ly/34uV8IQ 

 

Öğretmenler

Özne Olan Öğretmen: Öğretim pratiklerini iyileştirmek, kendi mesleki öğrenme deneyimini yönlendirmek, mesleki kimliğini oluşturmak, biçimlendirmek veya dönüştürmek, dayanışmaya dayanan işbirliği çevresinde kendisinin ve meslektaşlarının öğrenmesine katkıda bulunmak için bilerek ve isteyerek eyleme geçen öğretmen.  

Öğretmenin İyi Olma Hali: Öğretmenin iyi olma hali öğretmenin işinde kendini nasıl hissettiği ve nasıl görev yaptığı ile ilgilidir. Bilişsel, psikolojik, fiziksel ve sosyal öğelerden oluşur, bağlamdan etkilenir ve birçok yönden eğitim süreç ve çıktılarını etkiler. (kaynak: http://bit.ly/2rXIW5w)

TALIS: Uluslararası Öğretme ve Öğrenme Araştırması, OECD tarafından 2008’den bu yana 5 yılda bir uygulanan uluslararası bir araştırmadır. TALIS okul müdürleri ve öğretmenlerin eğitimleri, çalışma koşulları, mesleki gelişim deneyimleri ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutum ve düşünceleriyle ilgili soruları içeriyor; eğitim politikalarının ve uygulamalarının analiz edilmesi ve geliştirilmesi için veri sunmayı amaçlıyor. 

Pedagojik Formasyon: Öğretmen adaylarının öğretim yöntemlerini uygun bir biçimde kullanmayı öğrenmeleri için almaları gereken eğitimdir. Fen-edebiyat fakültelerinde ilgili alan düzeyinde lisans derecesine sahip olanlar öğretmen olarak atanabilecek yeterliliği edinmek için bu programları tamamlayıp sertifika alırlar. Pedagojik formasyon eğitimi sertifika programlarına ilişkin düzenlemeler Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından yapılır.

ÖABT: Öğretmenlik Alan Bilgisi Testi (ÖABT), Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı’nın (ÖSYM) 10 Aralık 2012 tarihli kararıyla ilk kez 14 Temmuz 2013’te gerçekleştirildi. ÖABT öğretmen kadrolarına yapılacak atamalarda öğretmenlerin alan bilgilerinin ölçülmesini amaçlıyor. (Kaynak: http://bit.ly/2QxWEX4)

Ek Gösterge: Devlet memurlarının aylık ücretlerinin, emekli ikramiyelerinin ve emekli aylıklarının hesaplanmasında kullanılan unsurlardan biridir. 

Norm fazlası öğretmenler: Atanmış olduğu bölgede kendi branşından öğretmen ihtiyacı bulunmayan öğretmenler norm fazlası durumunda kalıyorlar. Norm fazlası öğretmen olgusu hem öğretmen ihtiyacının giderilmesinin güçleşmesine hem de kaynakların verimsiz kullanılmasına neden oluyor.

ISCED: Uluslararası Standart Eğitim Sınıflaması, eğitim programlarını eğitim düzeylerine ve alanlara göre sınıflandırmak için kullanılan referans çerçevesidir. ISCED’in temel kavramları ve tanımlarının uluslararası olarak geçerli olması ve tüm eğitim sistemlerini kapsaması amaçlanıyor. Türkiyede ISCED 1 ilkokula, ISCED 2 ortaokula, ISCED 3 liseye denk gelir. (Kaynak: http://bit.ly/2KC41bY)

Cam Tavan: Kadınların üst düzey yönetim görevlerine gelmelerini engelleyen görünmez ve yapay bariyerleri tanımlamak için kullanılan bir metafordur. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin bir yansıması olarak kabul edilir. (Kaynak: http://bit.ly/2O05c77)

 

Eğitimde İyi Örnekler Konferansı

Eğitimde İyi Örnek: Çocukların, doğrudan ya da dolaylı olarak iyi olma haline ve öğrenmesine katkı sunan; geliştirildiği öğrenme ortamında, yeni ve yaratıcı, kişisel ya da akademik gelişimine katkı yapan, bilgi, beceri ya da davranış kazandıran çalışma.


         PDF İndir