Etraflıca (3) | Erken Çocukluk Eğitimi ve Bakımı (EÇEB)

Nitelikli eğitim açısından tartışılması kritik konuları verilerle ve uzman görüşleriyle  değerlendirdiğimiz yazı dizimiz Etraflıca’nın üçüncü bölümünde erken çocukluk dönemindeki eğitim ve bakım (EÇEB) hizmetlerini ele aldık. Erken çocuk eğitim ve bakım hizmetleri neden önemli? Türkiye’de bu hizmetleri hangi kurumlar veriyor, mevcut durum ne ve ihtiyaçlar neler?

Ezgi Tunca *

Erken çocukluk döneminde sağlanan bakım ve eğitim hizmetleri çocuğun ilerleyen yaşamındaki gelişim kapasitesini güçlendiriyor. Türkiye’de EÇEB hizmetleri farklı kurumlar tarafından sunuluyor. Nitelikli erken çocukluk eğitimi politikalarının hayata geçirilmesi için hizmet sağlayan farklı kurum türlerinin ve eğitim modellerinin izlenmesi ve değerlendirilmesi önem taşıyor. Etraflıca’nın üçüncü sayısında Türkiye’de EÇEB hizmetleri ile bu hizmetleri sunan farklı kurum türleri ele alınıyor. 

EÇEB nedir? 

Erken çocukluk, çocuğun doğumundan sekiz yaşına kadar olan dönemi kapsıyor. Bu dönem, çocuğun bilişsel, sosyal, duygusal ve fiziksel gelişimi için önem taşıyor. EÇEB ilgili yaş aralığına yönelik hizmetlerin bütününü kapsıyor. 

Alanyazında erken çocukluk bakımı ve eğitimi kavramlarının nasıl isimlendirileceğine ve bakım ile eğitim kavramlarından hangisinin öncelikli kullanılacağına dair tartışmalar bulunuyor. Bazı durumlarda bu kavramlar erken çocukluk dönemi içerisindeki farklı yaş aralıkları temel alınarak kullanılıyor. Uluslararası Standart Eğitim Sınıflandırılması (ISCED) 2011’de, 0-2 yaş grubu için bakım kavramına işaret edilirken, 3 yaş üzerindeki çocuklar için sağlanan hizmetler okulöncesi eğitim kapsamında değerlendiriliyor. Öte yandan, alandaki birçok uzman bakım ve eğitim kavramlarının birbirlerinden ayrılamayacağını ve bir arada değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.¹

EÇEB neden önemli? 

Erken çocukluk dönemi, çocuğun fiziksel, zihinsel ve sosyal duygusal gelişimi için kritik bir dönemdir. Nitelikli EÇEB hizmetleri çocuğun gelişimine destek olur. Böylece potansiyellerini tam anlamıyla gerçekleştirmelerine katkıda bulunur. Nitelikli erken çocukluk eğitimi, bireylerin uzun vadede daha sağlıklı olmalarını, eğitim sistemine daha uzun süre devam etmelerini, akademik açıdan daha başarılı olmalarını sağlar. Aynı zamanda bu dönemde alınan eğitimin çocuğun okula hazırbulunuşluğuna olumlu etkisi vardır

Araştırmalar, etkili bir şekilde işleyen EÇEB hizmetlerinin, fırsat eşitsizliklerini azaltmada ve eşitsizliğin nesilden nesile aktarılmasını engellemede önemli bir rol oynayabileceğini ortaya koyuyor. EÇEB hizmetlerinin olumlu etkisinin kırılgan gruplardan gelen ailelerin çocukları için daha fazla olduğuna dair çalışmalar bulunuyor. EÇEB hizmetleri ile kadınların çalışma hayatına katılması arasında önemli bir ilişki bulunuyor. Erişilebilir EÇEB kurumlarının yaygın olmaması kadınların iş gücünden çekilmelerine sebep oluyor.

Türkiye’de EÇE ne durumda?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından paylaşılan Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları 2022 verilerine göre Türkiye’de 0-5 yaş aralığında 6 milyon 967 bin 178 çocuk bulunuyor. Türkiye’de 3 yaş altındaki çocukların sayısı 3 milyon 210 bin 580’dir. 3 yaş altındaki çocukların eğitime erişim durumlarıyla ilgili kamuoyuyla veri paylaşılmıyor. Çocuğun gelişimi için kritik bir dönem olan 0-3 yaş grubuna yönelik EÇE programlarının hazırlanması ve özellikle kırılgan kesimlerden gelen aileler arasında yaygınlaştırılması önemli bir ihtiyaçtır. 

Türkiye’de okulöncesi eğitim halihazırda zorunlu eğitim kapsamında değildir. 2023 Eğitim Vizyonu’nda okulöncesi eğitimin 5 yaş için zorunlu hâle getirileceği belirtilmişti. 2023 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda 5 yaşta okulöncesi eğitimin zorunlu eğitim kapsamına alınması hedefleniyor. Bu amaç doğrultusunda ihtiyaç duyulan kapasitenin sağlanabilmesi için derslik yapılacağı ve alternatif modellerin oluşturulacağı belirtiliyor. 

Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) Örgün Eğitim İstatistikleri 2022-23 verilerine göre, 5 yaşta okulöncesi net okullulaşma oranı %87,2’dir. 3-5 yaşta okulöncesi net okullulaşma oranı %52,2 iken 4-5 yaşta okulöncesi net okullulaşma oranı ise %64,7’dur. 

36 ayını tamamlayan özel eğitim ihtiyacı olan çocuklar için okulöncesi eğitim zorunludur. Türkiye’deki engelli bireylerin sayısına dair güncel veriler kamuoyuyla paylaşılmadığından yaş grubundaki engelli öğrencilerin okullulaşma oranları bilinmiyor. MEB Örgün Eğitim İstatistikleri 2022-23 verilerine göre, 8 bin 799 öğrenci okulöncesi özel eğitim hizmetlerinden faydalanıyor, bu öğrencilerin bin 187’si kaynaştırma yoluyla eğitim alıyor. Özel eğitim ihtiyacı olan çocukların eğitim hayatlarına akranlarıyla bir arada başlayabilmeleri kritiktir, bu bakımdan okulöncesi dönemde kaynaştırma yoluyla eğitim alan öğrenci oranının artması elzemdir. 

Türkiye’de son yıllarda okulöncesi eğitime erişimde artış yaşanması olumludur. Ancak çocukların nitelikli eğitime erişim haklarının hayata geçmesi için sunulan EÇE hizmetlerinin yaygınlığı kadar niteliği de önemlidir. Çocukların eğitime devam etmelerine ve iyi olma hâllerine katkı sağlayacak etkili EÇE politikaların geliştirilmesine yönelik çalışmaların sürdürülmesi gereklidir. Bunun için farklı EÇE kurum türlerinde kullanılan öğretim programlarının ve yöntemlerinin niteliğine ilişkin daha fazla bilgiye ve sağlanan eğitime yönelik izleme değerlendirme çalışmalarına gereksinim sürüyor. Kurumlar arasında etkili koordinasyon ve işbirliği sağlanması, EÇEB hizmetlerinin bütünsel bir yaklaşımla koordineli ve verimli biçimde yürütebilmesi için önem taşıyor. 

Türkiye EÇEB hizmetlerini hangi kurumlar sunuyor? 

Türkiye’de erken çocuk eğitimi hizmetleri 0-68 aylık çocukları kapsıyor ve MEB, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB), Diyanet İşleri Başkanlığı, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları tarafından yürütülüyor.

MEB’in her yıl yayımladığı örgün eğitim istatistiklerinde 3 yaş üzerindeki çocuklara sunulan erken çocukluk eğitimi hizmetlerine ilişkin veriler paylaşılıyor. 3 yaş altındaki çocukların eğitime erişim durumlarıyla ilgili kamuoyuyla paylaşılan veri bulunmuyor. Örgün eğitim istatistiklerinde okulöncesi eğitim kapsamında sunulan veriler dört kategoride paylaşılıyor: MEB’e bağlı resmi kurumlar, MEB’e bağlı özel kurumlar, MEB’e bağlı olmayan resmi kurumlar, MEB’e bağlı olmayan özel kurumlar. 

      • MEB’e bağlı resmi ve özel kurumlar; anaokullarını, anasınıflarını, yaz eğitimlerini, 3-6 yaş oyun odası kurs programını, çocuk destek eğitimi kurs programını,
      • MEB’e bağlı olmayan resmi kurumlar; kamu kurum ve kuruluşları tarafından açılan kurumları, Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı Kur’an kurslarını, belediyelerce ve derneklerce açılan kreşleri,
      • MEB’e bağlı olmayan özel kurumlar; ASHB’ye bağlı kreş ve gündüz bakımevlerini, işverenlerce açılan kreşleri kapsıyor. 

Grafikte okulöncesi eğitimde öğrencilerin kurumlara göre dağılımının yıllara göre değişimi görülüyor. Buna göre, öğrenci sayısının en yüksek olduğu kurum türü MEB’e bağlı resmi kurumlardır. Bunu MEB’e bağlı özel kurumlar takip ediyor. MEB’e bağlı olmayan resmi ve özel kurumların tüm yıllarda öğrenci sayılarının en az olduğu kurum türleridir.

GRAFİK: OKULÖNCESİ EĞİTİMDE ÖĞRENCİLERİN KURUM TÜRLERİNE GÖRE DAĞILIMI (%)

GRAFİK: OKULÖNCESİ EĞİTİMDE ÖĞRENCİLERİN KURUM TÜRLERİNE GÖRE DAĞILIMI (%) Açıklama: İlgili yıllara ilişkin Örgün Eğitim İstatistikleri verileri kullanılarak ERG tarafından hesaplandı.

Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı kurum türleri

Örgün eğitim istatistiklerinde Bakanlığa bağlı dört farklı kurum türü sunuluyor. Bunlar arasında yer alan bağımsız anaokulları² eğitim-öğretim döneminin başladığı eylül ayı sonu itibarıyla 36-68 aylık olan çocuklara yönelik kurumlardır. MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’ne göre kayıtların yapılmasında bir sonraki eğitim ve öğretim yılında zorunlu eğitim kapsamında ilkokula başlayacak 56-68 aylık çocuklara öncelik tanınır. Eğer kurumun fiziki imkânları yeterliyse, okulun bulunduğu kayıt alanındaki 36-56 aylık çocuklar da kaydedilebilir.

MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği, bağımsız anaokullarının yanı sıra gerekli görülen yerlerde ilköğretim okuluna bağlı anasınıfları açılabileceğine işaret ediyor. Anasınıfları, eğitim-öğretim döneminin başladığı Eylül ayı sonu itibarıyla 57-68 aylık çocuklar için örgün eğitim ve hayat boyu öğrenme kurumları bünyesinde açılabiliyor. Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarında çocuk gelişimi ve eğitimi alanında eğitim veren okullarda da eylül ayı sonu itibarıyla 36-68 aylık çocuklara yönelik uygulama sınıfları bulunuyor. 

Bağımsız anaokulları ve anasınıflarında dört yıllık eğitim fakültelerine bağlı okulöncesi öğretmenliği ve sağlık bilimleri fakültelerine bağlı çocuk gelişimi mezunları görev yapabiliyor. Kimi üniversitelerin çocuk gelişimi programlarının uzaktan eğitimle sunması yetkinlik bakımından eleştiriliyor. 

Özel eğitimde erken çocukluk eğitimi kaynaştırma yoluyla okulöncesi eğitim kurumlarında, özel eğitim anaokullarında ve bünyesinde anasınıf bulunun özel eğitim okullarında sunuluyor. Özel eğitim kapsamında sunulan EÇEB hizmetlerinin esasları ve işleyişi Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği’yle belirleniyor. Özel eğitim desteğine ihtiyacı olan çocuklar için MEB’in yayımladığı Özel Eğitime İhtiyacı Olan Bireyler için (37-78 Ay) Okul Öncesi Özel Eğitim Öğretim Programı uygulanıyor. 

MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin 82. maddesi kapsamında eğitime erişim modelleri sunuluyor. Örgün eğitim istatistiklerinde bu modeller yaz eğitimi başlığında sunuluyor. Erişim modelleri arasında gezici öğretmen sınıfı, gezici sınıf, taşıma merkezi ana sınıfı ve benzeri uygulamalar yer alıyor. Bu modeller çağ nüfusunun az olması veya fiziki şartların yetersiz olması gerekçesiyle şube açılamayan bölgelerdeki çocukların okulöncesi eğitime erişimini sağlamayı amaçlıyor. MEB Gezici Sınıflar Yönergesi’ne göre bu modellere okulöncesi eğitime devam edemeyen ve ekonomik durumları yetersiz ailelerin 48-72 aylık çocuklarının kayıtları yapılıyor. 60-72 aylık çocuklara öncelik tanınıyor. Bu modellerde 36-72 Aylık Çocuklar İçin Okul Öncesi Eğitim Programı kullanılıyor ve öğrenciler yılda en az 200 saat öğrenim görüyorlar. Öğretmenler, grupta 20’den fazla öğrenci olması hâlinde Okul Öncesi Eğitim Programı’nı esas alarak daha kısa süreli program hazırlayabiliyor. Hazırlanan program il millî eğitim müdürlüğü onayıyla dönüşümlü olarak uygulanıyor. Yaz eğitimi kapsamındaki uygulamalarda istemeleri hâlinde kadrolu öğretmenler, kadrolu öğretmen bulunamadığında ise ders ücreti karşılığında ücretli öğretmen görevlendirilebiliyor.

MEB’in uygulamaları arasında 2020 yılında başlatılan 3-6 Yaş Oyun Odası Programı da yer alıyor. Bu programla, MEB Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü’ne (HBÖGM) bağlı kurumlarda eğitim alan ebeveynlerin 32-72 aylık çocukları için eğitim ortamı oluşturulması amaçlanıyor. Açılan kontenjanın dolmaması hâlinde yaygın eğitim kurs programına kayıtlı olmayan ebeveynlerin çocukları da kayıt yaptırabiliyor. Programın içeriği Okul Öncesi Eğitim Programı’na uygun olarak hazırlanıyor. Günde en fazla dört ders uygulanan programı toplamda 400 ders saati sürüyor. 

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı kurum türleri 

ASHB’nin izniyle açılan özel kreş ve gündüz bakımevlerinin kuruluşuna ve işleyişine dair esaslar Özel Kreş Ve Gündüz Bakımevleri İle Özel Çocuk Kulüplerinin Kuruluş Ve İşleyiş Esasları Hakkında Yönetmelik ile belirleniyor. Buna göre, kreşlerde 0-24 aylık çocuklara yönelik hizmetler sunuluyor. Gündüz bakımevlerinden ise 25-66 aylık çocuklar faydalanıyor. 2022 Aralık ayı sonu itibarıyla Türkiye genelinde 2 bin 98 kreş ve gündüz bakımevi bulunuyor. Bu kuruluşlarda sunulan eğitim hizmetleri, MEB’in 0-36 aylık çocuklara yönelik Eğitim Programı ile 37-66 aylık çocuklara yönelik Okul Öncesi Eğitim Programı’nı temel alıyor. Kurumlarda görevli çocuk bakıcılarının MEB tarafından çocuk bakımı alanında düzenlenmiş bir sertifikaya sahip olması veya kız meslek lisesi mezunu olması gerekiyor. Ayrıca kurumlarda yemek ve temizlik elemanı bulundurulması zorunlu tutuluyor. Gerekli görüldüğü takdirde sosyal hizmetler, psikoloji, çocuk gelişimi ve eğitimi, özel eğitim öğretmeni, doktor, diyetisyen, hemşire, müzik, resim, bilgisayar, yabancı dil ve benzeri bölüm mezunları kendi branşında istihdam edilmek üzere görevlendirilebiliyor.

Diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından açılan kurumlar

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 157. maddesine göre, “Devlet memurları için lüzum ve ihtiyaç görülen yerlerde çocuk bakımevi ve sosyal tesisler kurulabilir.” Bu maddeye göre açılan bakımevlerine dair esas ve usuller Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Açılacak Çocuk Bakımevlerı̇ Hakkında Yönetmelik ile belirleniyor. Buna göre, kamu kurumlarında görev yapan memurların 0-6 yaş grubunda bulunan en az 50 çocuğu için bakımevi açılabiliyor. Bakımevlerine kaydı yapılan çocuklar 0-3 yaş, 4-5 yaş ve 6 yaş olmak üzere üç ayrı gruba ayrılıyor ve yaş gruplarına göre MEB tarafından hazırlanan eğitim programlarını esas olarak eğitim hizmeti sunuluyor. Bakımevlerinde, kayıtlı çocukların yaş grupları dikkate alınarak çocuk gelişimcisi veya çocuk eğitimcisi görev yapabiliyor. Görev yapan çocuk gelişimcileri ile çocuk eğitimcilerinin Bakanlığın eğitim-öğretim kurumlarına atanabilmek için gerekli yeterlilikleri sağlaması gerekiyor. Kurumlarda sunulan eğitim faaliyetleri MEB tarafından denetleniyor. Bakımevlerinde sunulan hizmetin ücreti ASHB Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nden görüş alınarak Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirleniyor. 

İşverenler tarafından açılan kurumlar 

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre, yaşları ve medeni hâllerinden bağımsız olarak 100-150 kadın çalışanı bulunan işyerlerinin emzirme odaları ve çocuk bakımı yurtları açma yükümlülüğü bulunuyor. İş yerlerı̇nde ı̇şverenlerı̇n kuracakları okulöncesı̇ eğı̇tı̇m kurumlarının eğitı̇m ve ı̇şleyı̇şi ilgili tüzükle belirleniyor. Buna göre, İş Kanununa tabi iş yerlerinde kurulan çocuk bakım yurtlarında 0-72 ay arasındaki çocukların bakım ve eğitimleri sağlanıyor. İş yerlerinde kurulan anaokullarında ise 36-72 ay arasındaki çocuklara bakım ve eğitim hizmetleri sağlanıyor. Çocuk bakım yurtlarında ve anaokullarında sunulan eğitim hizmetleri MEB program ve mevzuatına göre yürütülüyor. Kurumların denetlenmesi MEB’in yükümlülüğündedir. İlkokul öğretmenlerinin yönetici olduğu bu kurumlarda çocuk gelişimi ve eğitimi veya okulöncesi eğitimi alanında yüksek öğrenim görmüş ve öğretmenlik formasyonu olan kişiler anaokulu öğretmeni olarak görevlendiriliyor.

Toplum temelli kurumlar 

‘’Toplum temelli kurumlar’’, “Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı 4-6 yaş kurslar, belediyelerce açılan kreşler, derneklerce açılan kreşler”i kapsıyor.

Diyanet İşleri Başkanlığı, din eğitimi hizmetleri bağlamında 4-6 yaş grubuna Kur’an kursu eğitimi sunuyor. Kur’an Kursları Öğretim Programı kapsamında yarım gün veya tam gün eğitim yapılıyor. 2022-2023 Eğı̇tı̇m-Öğretı̇m Yılı Kur’an Kursları Uygulama Esasları’na göre, bu kurslarda 2022-23 eğitim-öğretim yılı itibarıyla güncellenen program uygulanıyor. Uygulama esaslarında belirtilen program için kullanılacak kurs materyallerinin güncelleneceği belirtiliyor. Güncelleme tamamlanana kadar varolan içeriklerin uygulanmasına devam ediliyor: Kur’an Kursları Öğretici Kitabı I-II, Elif-Ba Öğretimi Etkinlik Örnekleri, Kur’an Kursları Etkinlik Kitabı I-II, 4-6 Yaş Grubu Etkinliklerle Elif-Ba

4-6 yaş Kur’an kurslarında öğretici olarak, 19 Ocak 2017 tarihinden önce çocuk gelişimi ve eğitimi alanındaki en az 296 saatlik sertifikayı alanlar ile bu tarihten sonra MEB HBÖGM tarafından sunulan 380 saatlik Okul Öncesi Çocuk Gelişimi ve Eğitimi sertifikasını alanlar görevlendirilebiliyor. Ayrıca, öğretici ihtiyacının karşılanmasında mevcut personelin önceliklendirileceği belirtiliyor. Bu nedenle, dört yıllık dini öğrenim lisans mezunu öğreticilere sertifikası olmasa da görev verilebiliyor ve eğitim-öğretim yılı içerisinde sertifika almaları sağlanıyor.

Belediyeler tarafından yürütülen okulöncesi eğitim hizmetleri 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14. maddesi dayanağıyla sağlanıyordu. Ancak, Anayasa Mahkemesi 2007 yılında aldığı kararla okulöncesi eğitim hizmetlerinin ulusal nitelikte olması gerekçesiyle bu yetkiyi iptal etti. 2664 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, belediyelerin gelirlerinin %1’ini sosyal yardım amaçlı hizmetlere yönelik kullanmak zorunda kılıyor. Belediyeler, ASHB ve MEB denetiminde okulöncesi eğitim hizmetleri sunabiliyorlar veya işbirlikleri kurarak EÇEB hizmetlerine ulaşamayan ailelere erişim imkânı oluşturabiliyorlar. Bu hizmetler ücretsiz veya belediye meclisinde alınan karar doğrultusunda cüzi ücretlerle sunuluyor. 

Dernek, sendika, vakıf, meslek odası, yerel birlik ve kooperatifler, açtıkları kurumlar ve kurdukları işbirlikleri aracılığıyla EÇEB hizmeti sunabiliyorlar. Dernekler Yönetmeliği’nde derneğin amacını doğrudan desteklemek için kurulan “dernek eklentileri” arasında çocuk bakım yuvası da bulunuyor. Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nda sendikaların kurulabilecekleri hizmet kolları arasında “eğitim, öğretim ve bilim hizmetleri” de yer alıyor. Bu kapsamda kurulan erken çocukluk eğitimi kurumlarının işleyişi Özel Kreş Ve Gündüz Bakımevleri İle Özel Çocuk Kulüplerinin Kuruluş Ve İşleyiş Esasları Hakkında Yönetmelik tarafından belirleniyor.

Toplum temelli eğitim, yerel gereksinimleri ve kaynakları göz önünde bulundurup, çocukların eğitim ve gelişim ihtiyaçlarını çevrenin değerleriyle uyumlu hale getirerek hizmet sağlar. Yerel yönetimlerin, kamu kurum ve kuruluşlarının, özel kuruluşların ve sivil toplum örgütlerinin işbirliğinde ve yerel halkın katılımıyla sağlanan hizmetlerde okulöncesi eğitime erişimde zorluklar yaşayan çocuklar önceliklendirilir.  

Toplum merkezli kurumlarda sağlanan eğitim, çocuk ve çevresine özel ihtiyaçları karşılarken resmi kurumlarla uyumlu olmalıdır. Programlar çocukların biyolojik ve fiziksel gereksinimleriyle uyumlu eğitim ortamlarında çocuk gelişiminin tüm yönlerini kapsayarak sunulmalıdır. Eğiticiler MEB yeterliliklerini karşılamalı ve değerlendirme standartları bulunmalıdır.

 

*Bu yazı 2020-2023 yılları arasında Eğitim Reformu Girişimi’nde araştırmacı olarak görev yapan Ezgi Tunca tarafından kaleme alınmıştır. 

Burcu Meltem Arık
Mehmet Toran
Mine Göl Güven
Umay Aktaş Salman

Umay Aktaş Salman
Kayıhan Kesbiç

¹ Göl Güven, 2021.

² Bir ilkokul bünyesinde olmayan ve bina olarak tamamen özerk olan kurumlardır.

1475 Sayılı İş Kanununa Tabi İş Yerlerinde İşverenlerin Kuracakları Okul Öncesi Eğitim Kurumlarının Eğitim ve İşleyiş Esasları Hakkında Tüzük. (1997, 1 Mayıs). Resmi Gazete (Sayı: 22976). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/2.5.979187.pdf 

AÇEV Okulöncesi (t.y.). Erken çocukluk bakımı ve eğitimi’nin (EÇBE) önemi. Temmuz 2023, https://www.acevokuloncesi.org/egitim-program/okul-oncesi-egitim-programi/erken-cocukluk-bakimi-ve-egitimi-nin-ecbe-onemi/ 

Anayasa Mahkemesi, 24 Ocak 2007 tarih ve E.2005/9 K.2007/5, sayılı Karar. https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2007-5-nrm.pdf  

ASHB (2023). 2023-2028 Türkiye çocuk hakları strateji belgesi ve eylem planı. Temmuz 2023,

https://www.aile.gov.tr/media/132816/turkiye-c-ocuk-haklari-strateji-belgesi-ve-eylem-plani-2023-2028-dijital.pdf 

Belediye Gelirleri Kanunu (1981, 29 Mayıs). Resmi Gazete (Sayı: 17354). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2464.pdf 

Beşpınar, F. U. ve Aybars, A. İ. (2013). Erken yaşlarda çocuk refahı ve kadın ı̇stihdamı politika belgesi. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve UNICEF. Temmuz 2023, https://www.unicef.org/turkiye/media/4381/file/Erken%20Yaşlarda%20Çocuk%20Refahı%20ve%20Kadın%20İstihdamı%20Politika%20Belgesi.pdf

Dernekler Yönetmeliği. (2005, 31 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 25772). https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=8038&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5 

Devlet Memurları Kanunu. (1965, 14 Temmuz). Resmi Gazete (Sayı: 12056). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=657&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 

Diyanet İşleri Başkanlığı (t.y.a). 2022-2023 eğitim-öğretim yılı Kur’an kursları uygulama esasları. Temmuz 2023, https://hukukmusavirligi.diyanet.gov.tr/Documents/2022-2023%20Eğitim%20Öğretim%20Yılı%20Kur%27an%20Kursları%20Uygulama%20Esasları.pdf 

Diyanet İşleri Başkanlığı (t.y.b). Kur’an kursları etkinlik kitabı 4-6 (1-2). Temmuz 2023, https://yayinsatis.diyanet.gov.tr/kur-an-kurslari-etkinlik-kitabi-4-6-1-2-tk 

Diyanet İşleri Başkanlığı (2019). Kur’an kursları öğretici kitabı – 2. Temmuz 2023, https://yayin.diyanet.gov.tr/e-kitap/kuran-kurslari-ogretici-kitabi-2/komisyon/kuran-kursu-kitapligi/443 

Diyanet İşleri Başkanlığı (2020a). Elif-Bâ öğretimi: Etkinlik örnekleri. Temmuz 2023, https://egitimhizmetleri.diyanet.gov.tr/Documents/Elif-Bâ%20Öğretimi%20Etkinlik%20Örnekleri.pdf 

Diyanet İşleri Başkanlığı (2020b). Etkinliklerle Elif-Bâ. Temmuz 2023, https://egitimhizmetleri.diyanet.gov.tr/Documents/Elif-Ba-Baskı-2.pdf 

ERG ve AÇEV (2016). Her çocuğa eşit fırsat: Türkiye’de erken çocukluk eğitiminin durumu ve öneriler. Temmuz 2023, https://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2017/03/ERG_HERKES-İCİN-ESIT-FIRSAT-TURKIYEDE-ERKEN-COCUKLUK-EGITIMININ-DURUMU-VE-ONERILER.web_.pdf

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (2012, 30 Haziran). Resmi Gazete (Sayı: 28339). https://www.mevzuat.gov.tr/Mevzuatmetin/1.5.6331.Pdf 

Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu (2001, 12 Temmuz). Resmi Gazete (Sayı: 24460). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4688&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 

Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Açılacak Çocuk Bakımevleri Hakkında Yönetmelik. (1987, 8 Aralık). Resmi Gazete (Sayı: 19658). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/3.5.8712197.pdf 

KEİG Platformu (2016). Yerel yönetimlerin çocuk bakım hizmetlerine yönelik bir değerlendirme: İstanbul’da belediye kreşleri. Temmuz 2023, http://www.keig.org/wp-content/uploads/2017/01/YY_web-2.pdf 

MEB (2018). 2023 eğitim vizyonu. Temmuz 2023, https://www.gmka.gov.tr/dokumanlar/yayinlar/2023_Eğitim%20Vizyonu.pdf 

MEB (2022). Millî eğitim istatistikleri: Örgün eğitim 2021-2022. Temmuz 2023, https://sgb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_09/15142558_meb_istatistikleri_orgun_egitim_2021_2022.pdf 

MEB (2022, 9 Eylül). Resmi istatistikler. Temmuz 2023, http://sgb.meb.gov.tr/www/resmi-istatistikler/icerik/64 

MEB (2023, 1 Nisan). Bakan Özer: 5 yaşta okullaşma oranını yüzde 99.9’a yükselttik. Temmuz 2023, https://www.meb.gov.tr/bakan-ozer-5-yasta-okullasma-oranini-yuzde-999a-yukselttik/haber/29508/tr 

MEB HBÖGM (2020). Çocuk gelişimi ve eğitimi alanı: 37-72 ay (3-6 yaş) oyun odası kurs programı. Temmuz 2023, https://e-yaygin.meb.gov.tr/download.ashx?fileID=1587 

MEB TEGM (2013). 0-36 aylık çocuklar için eğitim programı. Temmuz 2023, http://tegm.meb.gov.tr/dosya/okuloncesi/0-36program.pdf 

MEB TEGM (2013). Okul öncesi eğitimi programı. Temmuz 2023, https://tegm.meb.gov.tr/dosya/okuloncesi/ooproram.pdf 

Mı̇llı̂ Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim Kurumları Gezici Sınıflar Yönergesi. 24, 02.03.2009. Tebliğler Dergisi, (2618, Mart 2009).  http://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/795.pdf 

Mı̇llı̂ Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği. (2014, 26 Temmuz). Resmi Gazete (Sayı: 29072). https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=19942&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5 

OECD (2019). Providing quality early childhood education and care: Results from the starting strong survey 2018, TALIS. Temmuz 2023, https://abdigm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_12/05140237_OECD_QUALITY_ECEC.pdf 

Özel Kreş ve Gündüz Bakımevleri ile Özel Çocuk Kulüplerinin Kuruluş ve İşleyiş Esasları Hakkında Yönetmelik. (2015, 30 Nisan). Resmi Gazete (Sayı: 29342). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-4.htm 

TCCB SBB (2022). 2023 yılı cumhurbaşkanlığı yıllık programı. Temmuz 2023, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/11/2023-Yili-Cumhurbaskanligi-Yillik-Programi.pdf 

The Heckman Equation (t.y.). Early childhood education: Quality and access pay off. Temmuz 2023, https://heckmanequation.org/resource/early-childhood-education-quality-and-access-pay-off/ 

Tunca, E., Kesbiç, K. ve Gencer, E., G. (2021). Eğitim izleme raporu 2021: Öğrenciler ve eğitime erişim. Eğitim Reformu Girişimi. Temmuz 2023, https://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2010/01/EIR21_OgrencilerveEgitimeErisim.pdf 

TÜİK (2023, 6 Şubat). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları, 2022. Temmuz 2023, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2022-49685 

UNESCO (2012). International standard classification of education ISCED 2011. Temmuz 2023,  http://uis.unesco.org/sites/default/files/documents/international-standard-classification-of-education-isced-2011-en.pdf 

UNICEF (2023). Early childhood development. Temmuz 2023, https://data.unicef.org/topic/early-childhood-development/overview/ 

İlginizi Çekebilecek İçerikler

“Afet Sonrası Erken Çocukluk Hizmetlerine Hazırlanmak Gerekiyor”

Nitelikli eğitim açısından tartışılması kritik konuları verilerle ve uzman görüşleriyle değerlendirdiğimiz yazı dizimiz Etraflıca’nın üçüncü bölümünde, erken çocukluk dönemindeki eğitim ve bakım (EÇEB) hizmetlerini ele aldık. Söz bu kez de erken çocukluk eğitimi alanında çalışmalar yapan diğer sivil toplum kuruluşlarında. Erken çocukluk eğitimi; çocukları tüm

Eğitim 360° (24): Salgının Erken Çocukluk Eğitimine Etkisi

Salgın etkisinde geçen 2020-21 eğitim-öğretim yılında okulöncesi eğitime devam eden öğrenci sayısında ve oranında ciddi bir azalma yaşandı. 2020-21 eğitim-öğretim yılında okulöncesi eğitimdeki öğrenci sayısı yüzde 24,8 azalarak 1 milyon 225 bin 981 oldu. Zorunlu eğitim kapsamına alınması planlanan beş yaşta ise okulöncesi eğitim net

Türkiye’de Erken Çocukluk Bakımı ve Okul Öncesi Eğitime Katılım

Anne Çocuk Eğitim Vakfı (AÇEV) ve Eğitim Reformu Girişimi (ERG) olarak “Türkiye’de Erken Çocukluk Bakımı ve Okul Öncesi Eğitime Katılım” başlıklı bir bilgi notu hazırladık. Bilgi notunda, Türkiye’de erken çocukluk bakım ve okul öncesi eğitim (EÇBE) hizmetlerine katılımın yaşa ve hane halkı özelliklerine göre değişimini